نسخه ديده شد كه اختلافات زيادى بين آنها هست در اين كه از روى نسخهء آستانه نوشته شده باشد ، ترديد حاصل مىشود . نسخهء ديگرى از اين كتاب در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران به شماره 8878 مخطوطات مضبوط است . پشت نسخه نوشته شده : « ظاهرا خط شريف آخوند ملا محمد باقر سبزوارى عليه الرحمه بوده باشد » و اين احتمال از آنجا داده شده است كه زير همين قسمت نوشته شده است : « مالكه الفقير محمد باقر السبزوارى » در صورتى كه اين قطعه با خط خود كتاب هيچ شباهت ندارد . و از طرف كتابخانه نوشته شده است : « در حال حاضر دومين نسخه در دنيا است » . روش شيخ در تنظيم بخش‌هاى كتاب علم كلام در آغاز به توسط گروه معتزله بوجود آمد ؛ و مسائل اصلى آن را در پنج اصل تنظيم كردند : اصل اول توحيد و بحث صفات است . اصل دوم عدل است . اصل سوم وعد و وعيد . اصل چهارم منزلت بين المنزلتين است . و اصل پنجم امر به معروف و نهى از منكر است . و همهء آنان متعهد بر اين شدند كه همگى متفق بر اين پنج اصل باشند و به ديگران هم آن را بقبولانند . هدف اصلى آنان از اين كار جلوگيرى از برخوردهاى قولى و عملى و زدوخورد ما بين فرقه‌هاى مسلمان بود . و پس از اين توضيحى درباره‌اش خواهد آمد . به همين ملاحظه در هر موضوعى حد متوسطى از عقايد گوناگون گرفتند ، تا همه را بر آن متفق و متحد گردانند و به اين وسيله آشتى و صلح صلاح برقرار نمايند . اما شيخ طوسى كه هدفى دقيق‌تر از اين داشت به اين مسأله توجه نمود ، كه انسان موجودى متعهد و ملتزم به اداء تكليف است و بايد او را به آنچه پيش خود ، تعهد ذاتى و فطرى دارد ، متوجه گردانيد تا همهء مردم به رفتار كردن آنچه برحسب فطرت بر آن متعهد و ملزم هستند ، متفق و متحد باشند . به همين ملاحظه موضوع علم كلام را تكليف قرار داد . و مسائل مربوط به آن را در اين علم مورد بحث نهاد . و مسائل مهمى كه علل يا معاليل و آثار و نتايج عمل كردن به تكليف يا سرپيچى از آن است ، در چهار بخش آورد ، و پنج اصل معتزله را كه مسائل مهم علم كلام است ، در اين چهار بخش كتاب گنجانيد : بخش اول ، در توحيد و اثبات صفات خداوند است . و ثابت كردن صفت عدل نتيجهء آن است . بخش دوم ، در ماهيت كلام خداوند ، و تشريع است ، كه راهنماى به تكليف